Soilcrates
Terug naar Onderzoek

Project Soilcrates

Laatst gewijzigd op 1 april 2026
Proefveld locatie Ebelsheerd / Oldambt
Start van het onderzoek 2025
Thema Bemesting, Bodembeheer, Klimaatadaptatie, Teeltsystemen, Verzilting, Druppelirrigatie

Het EU-project SOILCRATES brengt boeren, overheden, bedrijven en kennisinstellingen samen om de bodemgezondheid te verbeteren en duurzame landbouwpraktijken te bevorderen. Het nieuwe Living Lab Noord-Nederland richt zich specifiek op de provincies Groningen, Fryslân en Drenthe. Wij gaan samen met u de kansen en uitdagingen voor duurzaam bodembeheer verkennen en vertalen deze inzichten naar praktische agrarische experimenten waar we allemaal van kunnen leren.

De leadpartner van dit project is de provincie Friesland, het project loopt van oktober 2024 - 2028. Naast SPNA zijn er veel meer organisaties betrokken. In NoordNederland is WUR locatie t Kompas in Valthermond en het Biosintrum in Oosterwolde net als SPNA locatie Ebelsheerd een 'lighthouse', van waaruit regionale bodemgezondheid-thema's worden opgepakt.

Meer weten over het EU-project?, ga naar https://soilcrates.eu/. 

Laatst gewijzigd op 1 april 2026
Proefveld locatieEbelsheerd / Oldambt
Start van het onderzoek2025
ThemaBemesting, Bodembeheer, Klimaatadaptatie, Teeltsystemen, Verzilting, Druppelirrigatie

Achtergrond informatie van het project
Bron: provincie Friesland (https://www.fryslan.frl/soilcrates): 

SOILCRATES  is onderdeel van de Europese Missie ‘A Soil Deal for Europe (Mission Soil), één van de vijf missies onder het Europese Research en Innovatie- (R&I)-programma Horizon. De provincie Fryslân is de leadpartner van het project, met Hogeschool Van Hall Larenstein als inhoudelijk partner. Ook zijn de Nederlandse partners Stichting Wetsus, Wageningen Universiteit Research, Louis Bolk Instituut en de Noardlike Fryske Wâlden aangesloten. 
 
Op dit moment is naar schatting 60 tot 70% van de bodems in Europa (ernstig) aangetast door vervuiling en niet-duurzame vormen van landgebruik. Dit baart de EU zorgen. Zij ziet een gezonde bodem als de basis van ons voedselsysteem, als voorwaarde voor schoon water en belangrijk voor de biodiversiteit. Een gezonde bodem draagt bij aan veerkracht in tijden van klimaatverandering. Binnen het Europese ’Mission Soil’-programma financiert de Europese Commissie onderzoek en innovatie gericht op het beschermen en herstellen van de bodem. Het belangrijkste doel van Mission Soil is het realiseren van 100 Living Labs en Lighthouses in 2030, om de transitie naar gezonde bodems te leiden. Binnen SOILCRATES werken meerdere EU-landen samen aan het opzetten van vier Living Labs.  

De naam SOILCRATES is afgeleid van het Engelse woord voor bodem in combinatie met de naam Socrates. Socrates was een Griekse filosoof die onder andere bekend is van uitspraken als: “De enige echte wijsheid is weten dat je niets weet”. En: “Ik kan niemand iets leren. Ik kan ze alleen aan het denken zetten”.  

Soilcrates kernteam

Vier Living Labs
SOILCRATES heeft de ambitie om vier Living Labs op te zetten, in Nederland (Groningen, Fryslân, Drenthe), Frankrijk (Landes), Ierland (Midwest) en Spanje (Granada). Dit met als doel om de bodemkwaliteit te monitoren en te verbeteren binnen de landbouwsector. Daarnaast is het vergroten van de bodemgeletterdheid een belangrijk doel van het project. 

Deze Living Labs vormen een broedplaats voor experimenten en kennisdeling, waar lokale belanghebbenden (denk aan boeren, landeigenaren, kennisinstellingen, overheden, bedrijfsleven en andere geïnteresseerden) samenwerken aan de uitdagingen rondom bodemgezondheid. Binnen elk Living Lab zullen minimaal 10 experimenten worden opgezet, op basis van de input vanuit boeren en andere belanghebbenden (via co-creatiesessies) en gefinancierd vanuit SOILCRATES.   

Het Noord Nederlandse Living Lab is een samenwerking tussen de kennispartners Hogeschool Van Hall Larenstein, Wetsus, Wageningen University Research, Louis Bolk Instituut, de provincies Groningen, Drenthe en Fryslân en agrarische collectieven zoals Elan en Noardlike Fryske Walden. 

Experimenten 
Op de locaties ’t Kompas in Valthermond, Biosintrum in Oosterwolde en SPNA Ebelsheerd in Nieuw Beerta (de “lighthouses” in EU-termen) worden co-creatie sessies georganiseerd, waarin lokale partijen (boeren, kennisinstellingen, overheden, collectieven) samen kennis en ervaringen uitwisselen en de issues als het gaat om bodemgezondheid in kaart brengen. 

Margriet Dilling
Margriet Dilling

Projectleider SPNA
06 11880323
dilling@spna.nl

Carina Rietema
Carina Rietema

Onderzoeker/projectleider SPNA
ma en woe

06 57 26 15 89
rietema@spna.nl

Onderzoek Soilcrates - waterbergend vermogen (2025-2028)

Het vergroten van de infiltratiecapaciteit van de bodem kan bovendien worden gezien als een maatschappelijke dienst (groen-blauwe waarde). Juist daarom is het essentieel om zorgvuldig te meten wat verschillende teeltkeuzes daadwerkelijk opleveren.

In aanloop naar het project is er geschetst om met ‘kleine puzzelstukjes’ aan de slag te gaan gericht op verbeterde bodemkwaliteit en een mogelijke toename van het waterbergend vermogen. Daarbij werd benadrukt dat het meten van veranderingen in infiltratiecapaciteit, bijvoorbeeld naar aanleiding van gewaskeuze, van grote waarde kan zijn. Dit maakt effecten inzichtelijk en helpt agrariërs bij het nemen van goed onderbouwde beslissingen over gewasrotatie en perceelbeheer. De keuze voor een groenbemester of tussengewas tussen twee hoofdgewassen (bijvoorbeeld: na de oogst van wintergraan en vóór de inzaai van een voorjaarsgewas) is een voorbeeld van een 'klein puzzelstukje' in een groter geheel van waterbergend vermogen op perceel niveau. Hiervoor is op SPNA locatie Ebelsheerd een experiment opgezet, welke meerjarig van aard zal zijn. 

SPNA is geen officiële partner in Soilcrates, maar zal als LightHouse binnen het project zich inzetten voor diverse kennisdeelmomenten rond dit experiment en het verbonden thema 'waterbergend vermogen'.

Opzet van de proef

  • Er worden vier groenbemesterregimes gekozen. De selectie wordt nader bepaald, met als belangrijk criterium de verschillen in wortelarchitectuur tussen de opties.
  • De groenbemesters worden ingezaaid in de najaar-/winterperiode voorafgaand aan een fijn-zadig voorjaarsgewas (ui).
  • In het opvolgende teeltseizoen worden er uien gezaaid, waarbij er waarnemingen worden verricht naar de verschillen vanuit de verschillende groenbemesters in het na-/voorjaar.
    •  Hierbij wordt o.a. gekeken naar gewasontwikkeling van de ui, water leverend vermogen van de bodem in de teelt van de uien, structuur verschillen in de bodem en onkruiddruk. Een koppeling met het stikstof leverend vermogen wordt mogelijk ook gelegd.

Door deze meerjarige, praktijkgerichte aanpak ontstaat een robuuste vergelijking die inzicht geeft in de bijdrage van verschillende groenbemesters aan het waterbergend vermogen en de bodemkwaliteit. Metingn worden uitgevoerd door de aangesloten partnners in Soilcrates (o.a. VHL en LouisBolk Instituut)

Gerelateerde projecten en onderzoek